برای شرکت در کنکور سراسری باید نوع نظام آموزشی را که در آن تحصیل کردهاید، بهخوبی بدانید. این موضوع اثرگذاری مستقیمی روی نتیجه کنکورتان دارد. بهعبارت دقیقتر، تاثیر سوابق تحصیلی و نمرات شما در سالهای تحصیلی، براساس نظام آموزشی شما تعیین میشود.
اگر انواع نظام تحصیلی را نشناسید و برای شرکت در کنکور آن را بهدرستی انتخاب نکنید، این موضوع میتواند پیامدهای جبرانناپذیری در وضعیت تحصیلی شما داشته باشد. برای مثال، شاید نتوانید از اثرات مثبت سوابق تحصیلی در محاسبه نمره کل آزمون سراسری بهرهمند شوید. پس با ما در این مقاله کاربردی سایت مدارس سلام همراه باشید تا انواع نظام تحصیلی در ایران را برایتان شرح دهیم.
سیر تحول انواع نظام تحصیلی در ایران
پایهگذاری انواع نظام تحصیلی در ایران، پیشینهای طولانی دارد. شاید بتوان سرآغاز نخستین نظام آموزشی نوین را در حوالی سال ۱۲۶۸ قمری جستوجو کرد؛ یعنی زمانی که مدرسه دارالفنون تاسیس شد و مدتی بعد، وزارت علوم شکل گرفت.
بعد از انقلاب اسلامی با تدوین سند ملی آموزشوپرورش، نظام آموزشی تغییرات زیادی پیدا کرد. در واقع، هدف این بود که نواقص و کمبودهای نظام قبلی در مسیری تازه، جبران شود. در تاریخ ۱۳۶۴/۱۲/۲۰، پنجاه و نهمین جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی با هدف تغییرات بنیادین نظام آموزشوپرورش تشکیل شد. در ادامه، به بررسی انواع نظامهای آموزشی در ایران میپردازیم.
نظام قدیم
نظام قدیم شامل سالهای تحصیلی پیش از سال ۱۳۷۹ است. در این سالها، نظام تحصیلی به شرح زیر بوده است:
- نظام ۶ ساله: این روند از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۳ اجرا میشد . این نظام تحصیلی شامل دو دوره ۶ ساله ابتدایی و متوسطه بود و دوره پیش دانشگاهی در آن وجود نداشت.
- نظام ۴ ساله متوسطه: از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۷۸ اجرا میشد. این دوره شامل ۵ سال ابتدایی، ۳ سال راهنمایی و ۴ سال متوسطه بود. شرط ورود به پایه بالاتر هم قبولی در تمام دروس بود.
نظام تحصیلی ترمی واحدی
در سالهای بعد از ۷۰ شمسی تا سال ۱۳۸۰، نظام تحصیلی ترمی واحدی برقرار بود. بهعبارت دقیقتر، این نظام تحصیلی از اوایل دهه ۷۰ تا حدود سال ۱۳۸۰ اجرا شد.
در نظام تحصیلی ترمی واحدی، هر سال تحصیلی شامل سه ترم بود که در ماههای زیر برگزار میشدند:
- مهرماه
- بهمنماه
- سه ماه تابستان
در این ساختار آموزشی، ۱۱ سال تحصیلی برای دریافت دیپلم و یک سال هم پیشدانشگاهی، جهت آمادگی ورود به دانشگاه در نظر گرفته میشد. از مزایای آن باید به سریعترشدن امکان ورود به بازار کار اشاره کنیم. البته معایبی هم داشت که از جمله آنها باید به افت تحصیلی دانشآموزان بهدلیل فرصت پاسکردن درسها در ترمهای بعدی تحصیل یا پایه درسی ضعیف اشاره کنیم. این موضوعات در نهایت سبب تغییر این نظام آموزشی شدند.
نظام تحصیلی سالی واحدی
این نظام تحصیلی در فاصله سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۹ اجرا شد. نظام سالی واحدی با نظام ترمی واحدی تفاوت داشت. تفاوت این دو نظام آموزشی در این بود که امتحانات نظام تحصیلی سالی واحدی در خرداد (پایان یک سال تحصیلی) برگزار میشد. پایههای تحصیلی این نظام آموزشی شامل موارد زیر بود:
- ۱۱ سال تحصیل (۵ سال ابتدایی، ۳ سال راهنمایی و ۳ سال دبیرستان)
- یک سال پیش دانشگاهی مستقل
نظام تحصیلی جدید ۳-۳-۶ (نظام فعلی)
در حال حاضر، نظام تحصیلی حاکم بر مدارس، بر مبنای ساختار شش – سه – سه (۳-۳-۶) برگزار میشود. این طرح از سال ۱۳۹۲ (دبیرستانهای ورودی سال ۱۳۹۸) شروع شد. با اجرای نظام تحصیلی به این سبک، دیگر مقطع پیشدانشگاهی در کار نبود.
ساختار این نظام تحصیلی هم شامل موارد زیر است:
- ۶ سال ابتدایی
- ۳ سال متوسطه اول
- ۳ سال متوسطه دوم
از مزایای نظام فعلی نسبت به انواع نظام تحصیلی قبلی باید به جلوگیری از افت تحصیلی دانشآموزان در سالهای ابتدایی مدرسه اشاره کنیم. تمرکز نظام ۳-۳-۶ روی دوران ابتدایی و پیشبرد آموزش با یک معلم برای سه سال، در حفظ کیفیت یادگیری دانشآموزان اثرگذار است.
پیشنهاد مطالعه: تایید تحصیلی چیست؟
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
آشنایی با انواع دیپلم در سیستم آموزشی
وزارت آموزشوپرورش ایران، انواع مختلفی از دیپلم را بهعنوان مدرک پایان تحصیل به دانشآموزان اعطا میکند. انواع دیپلم در ایران شامل موارد زیر هستند:
- انواع دیپلم براساس نظام آموزشی
- انواع دیپلم براساس رشته تحصیلی
انواع دیپلم براساس نظام آموزشی به شرح زیر است:
- دیپلم نظام قدیم که مربوط به فارغالتحصیلان قبل از سال اخذ دیپلم (۱۳۹۷) است.
- دیپلم نظام جدید که مربوط به نظام ۳-۳-۶ است.
انواع دیپلم براساس رشته تحصیلی شامل موارد زیر است:
- دیپلم نظری و پیشدانشگاهی
- دیپلم فنیحرفهای
- دیپلم کاردانش
- دیپلم متوسطه عمومی
دیپلم نظام قدیم
نظام آموزشی در ایران تا سال ۱۳۹۱، شامل مقاطع تحصیلی زیر بود:
- دبستان
- راهنمایی
- دبیرستان
دانشآموزان برای دریافت دیپلم نظام قدیم یا دیپلم رایج در آن سالها باید پنج سال در دوره ابتدایی، سه سال دوره راهنمایی و سه سال در دوره دبیرستان یا هنرستان درس میخواندند. سپس در صورت تمایل به ادامه تحصیل در دانشگاه، باید وارد دوره پیشدانشگاهی میشدند. بهعبارت دقیقتر، بعد از ۱۱ سال تحصیل، امکان دریافت دیپلم نظام قدیم فراهم بود.
دیپلم نظام جدید
از سال ۱۳۹۱ بهبعد تا همین امسال، نظام آموزشی از ساختار ۳-۳-۶ پیروی میکند. در این ساختار برای دریافت دیپلم نظام جدید، سالهای تحصیل و دورهها بهشرح زیر هستند:
- شش سال ابتدایی
- سه سال متوسطه اول
- سه سال متوسطه دوم
این مورد از انواع نظام تحصیلی، ۱۲ساله است و امکان ورود به دانشگاه بعد از گذراندن این مقاطع و پذیرش در کنکور برای همه دانشآموزان فراهم میشود. همچنین دیگر خبری از مقطع پیشدانشگاهی نیست.
اگر میخواهید بدانید چه زمانی باید به کنکور فکر کنید و بهترین زمان شروع آمادگی چه زمانی است، پیشنهاد میکنیم مقاله از چه سنی باید به فکر کنکور باشیم؟ را مطالعه کنید.
تفاوت نظام قدیم و جدید
تا سال ۱۳۷۹، دانشآموزان باید بهمدت چهار سال در دبیرستان یا هنرستان تحصیل میکردند و دیپلم میگرفتند. از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۹۲، مدت زمان دبیرستان به سه سال کاهش پیدا کرد. دانشآموزان در نظام قدیم، در طول ۱۱ سال تحصیل دیپلم میگرفتند. اما در حال حاضر، با نظام جدید دانشآموزان در طی ۱۲ سال تحصیل مدرک دیپلم خود را دریافت میکنند.
دیپلم نظری و پیشدانشگاهی
با گذراندن سه سال تحصیلی در یکی از رشتههای ریاضی، تجربی یا انسانی دانشآموزان میتوانستند دیپلم نظری خود را دریافت کنند. همچنین اگر دانشآموزی قصد ادامه تحصیل در دانشگاه را داشت، باید در دوره پیشدانشگاهی هم شرکت و مدرک آن را دریافت میکرد. مدرک پیشدانشگاهی برای این رشتهها ارائه میشد:
- ریاضی
- تجربی
- انسانی
- زبان
- هنر
شاخه نظری بهطور خلاصه به شرح زیر است:
- شامل رشتههای ریاضی، تجربی، انسانی، زبان و هنر است.
- تمرکز این شاخه بر دروس تئوری و آمادگی برای ادامه تحصیل در دانشگاه است.
- خروجی این شاخه، دیپلم نظری و امکان شرکت در کنکور سراسری است.
دیپلم فنیحرفهای
برای دریافت دیپلم فنیحرفهای، دانشآموزان باید در پایان سال اول دبیرستان بهجای انتخاب رشتههای نظری برای سال بعد رشتههای فنی را انتخاب میکردند. با ورود به هنرستان و سپریکردن دوره دوساله آن، امکان دریافت دیپلم فنیحرفهای بهوجود میآمد.
شاخه فنیوحرفهای بهطور خلاصه شامل موارد زیر است:
- دانشآموزان بعد از پایه نهم به رشتههای فنی منتقل میشوند.
- تمرکز در رشتههای فنی و حرفهای بر آموزش مهارتهای تخصصی است.
- خروجی این شاخه، دیپلم فنیوحرفهای و امکان ادامه تحصیل در دانشگاههای مهارتی است.
دیپلم کاردانش
دیپلم کاردانش هم یکی دیگر از انواع نظام تحصیلی و مدرک پایان تحصیل مورد تایید آموزشوپرورش است. دانشآموزان پس از طیکردن دوره سهساله متوسطه دوم در مدارس کارودانش میتوانند دیپلم آن را دریافت کنند.
شاخه کاردانش بهطور خلاصه عبارت است از:
- تمرکز این شاخه بر مهارتهای کاربردی و آموزش عملی است.
- انعطاف بیشتری در انتخاب دورهها نسبت به شاخه فنی دارد.
- خروجی آن شامل دیپلم کاردانش و امکان ورود به دانشگاههای فنی و مهارتی است.
دیپلم متوسطه عمومی (نظام جدید ۳-۳-۶)
برای دانشآموزان رشته نظری بدون پیشدانشگاهی، ۱۲ سال تحصیل در مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم در نظر گرفته شده و امکان شرکت در کنکور بهطور مستقیم و بعد از دریافت دیپلم وجود دارد.
نظام تحصیلی من چیست؟ (راهنمای تشخیص برای ثبت نام کنکور)
برای ثبتنام در کنکور سراسری، نیاز به دریافت کد سوابق تحصیلی دارید. ضمن اینکه لازم است نظام آموزشی را که در آن تحصیل کردهاید، بهدقت اعلام کنید. بررسی سوابق تحصیلی و نمرات قبلی از این روش امکانپذیر میشود. پس باید پاسخ پرسش نظام تحصیلی من چیست؟ را بهخوبی بدانید.
در جدول زیر، شاهد راهنمای تشخیص نظام تحصیلی هستید:
| بازه زمانی تحصیل | نظام آموزشی | سال فارغالتحصیلی | سال تولد |
| از ۱۳۹۸ تاکنون | متوسطه ۶-۳-۳ (نظام جدید) | ۱۴۰۰ بهبعد | ۱۳۹۲ بهبعد |
| بین ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۹ | سالیواحدی متوسطه و پیشدانشگاهی | سال ۱۳۸۴ تا سال ۱۴۰۰ | سال ۱۳۷۵ تا سال ۱۳۹۳ |
| بین ۱۳۷۳ تا ۱۳۹۰ | ترمیواحدی متوسطه و پیشدانشگاهی | سال ۱۳۷۷ تا سال ۱۳۹۴ | سال ۱۳۶۷ تا سال ۱۳۸۴ |
| قبل از ۱۳۷۸ | نظام قدیم (۴ ساله یا ۶ ساله) | قبل از سال ۱۳۸۱ | قبل از سال ۱۳۷۲ |
در آخر
در حال حاضر، نظام جاری آموزشی، نظام تحصیلی ۳-۳-۶ است. این ساختار مانند روشهای قبلی در انواع نظام تحصیلی گذشته، حاصل تصمیمگیری و سیاستگذاری مسئولان و متخصصان برای نیازهای فعلی آموزش و دانشآموزان است. بهعبارت دقیقتر، هر نظامی متناسب با خواستهها، نیازها و بستر آموزش در دوران خود مناسب بهنظر میرسد. اگر داوطلب کنکور سراسری هستید، باید برای دریافت کد سوابق تحصیلیتان به عنوان دیپلم خود و نوع نظام تحصیلی دقت داشته باشید.
