نیمههای شب بود. خوابوبیدار از جا برخاست و دور اطرافش را نگاهی کرد. زیر لب چیزی زمزمه میکرد اما صدایش واضح نبود. به آشپزخانه رفت، یک قاچ کیک برداشت و خورد. بعد دوباره به رختخوابش برگشت و خوابید. صبح که مادرش کیک را روی میز صبحانه گذاشت، با تعجب نگاه کرد و پرسید: «مامان چرا کیکه اینجوری شده؟». تا بهحال با صحنهی قبل یا مشابه آن روبهرو شدهاید؟ اگر روبهرو شده باشید، پس کموبیش دربارهی خوابگردی کودکان چیزهایی شنیدهاید.
خوابگردی نوعی رفتار در حین خواب عمیق است که در کودکان بیشتر از بزرگسالان دیده میشود. کودک ممکن است بنشیند، راه برود، حرف بزند یا کارهای دیگری انجام دهد و صبح چیزی از آنها به خاطر نیاورد. بیشترموارد خوابگردی گهگاهی خطرناک نیستند و با افزایش سن کاهش پیدا میکنند؛ اما ایمنسازی محیط اهمیت زیادی دارد.ما در این مقاله قرار است مسئلهی راهرفتن کودک در خواب و راهکارهای مدیریت آن را بررسی کنیم.
خوابگردی کودک چیست
اسم روانپزشکی آن سومنابولیسم (somnambulism) و بهمعنای انجام کارهای نامتعارف در حین خواب است. معمولا خوابگردی در ساعتهاي اوليهي بهخوابرفتن و در مرحلهی خواب عمیق رخ میدهد. پس میتوان حدس زد که کودک کاملا از رفتارهایش در حین راه رفتن در خواب ناآگاه هست.
بنابراين، اگر فرزندتان هرازگاهي دچار خوابگردي ميشود، قبل از هرچيز، دستورالعملهاي ايمنسازی خانه برای کودکان را رعایت کنید تا خدایینکرده اتفاق بدی برایش نیفتد.
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
آیا خوابگردی کودکان پدیدهای رایج است؟
بله؛ از هر ۳ الی ۵ کودک، یکی از آنها حداقل یکبار دچار خوابگردی میشود. این مشکل در بازهی سنی بین ۴ تا ۸ سالگی شایعتر است و با نزدیکشدن به آغاز نوجوانی و بلوغ کمکم از بین میرود. البته در برخی موارد هم باقی میماند و به بزرگسالی کشیده میشود؛ پس نباید آن را سرسری گرفت و از درمانش چشم پوشید.
بچهها هنگام راه رفتن در خواب چه میکنند؟
بچهها در حین خوابگردی ممکن است کارهای نسبتا پیچیدهای انجام دهند؛ مثلا:
- حرف بزنند.
- لباس عوض کنند.
- از خانه بیرون بروند.
- اجاق گاز را روشن کنند.
- خوراکی یا مواد غیرخوراکی بخورند.
خلاصه هرکاری ممکن است بکنند. آنها در مرحلهی خواب عمیق هستند و آگاهی بسیار کمی از رفتارهایشان دارند. راه رفتن در خواب معمولا با نوعی «برانگیختگی بهتزده» همراه است. این برانگیختگیها باعث میشوند که فکر کنیم کودک از خواب بیدار شده؛ اما او کاملا ناخودآگاه است. این بهتزدگیها احتمالا تاحدودی ناشی از همزمانی خوابگردی با وحشت شبانه باشند.
علل در خواب راه رفتن کودکان
ما در تشخیص علت دقیق مشکلات سادهای مانند سرماخوردگیها هم عاجزیم، چه برسد به رفتارهای پیچیدهای مثل خوابگردی. اگرچه علت دقیق خوابگردی همیشه مشخص نیست، سابقه خانوادگی و عواملی مانند کمخوابی، استرس، تب، بینظمی در خواب و برخی اختلالات خواب میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. راهرفتن در خواب هم همینطور:
آمادگی زیستی و ژنتیکی
شواهد زیادی حاکی از این است که خوابگردی در خانوادهها جریان دارد. بهعنوان مثال:
- اگر یکی از اعضای خانواده مثل پدر یا مادر، سابقهی راه رفتن در خواب داشته باشد، احتمال ابتلای فرزند به این مشکل بیشتر میشود.
عوامل محیطی
عوامل زیادی میتواند بهعنوان ماشهچكان عمل كند و باعث تشديد در خواب راهرفتن كودك شود:
- برخی از داروها مانند آرامبخشها
- استرس و اضطراب در کودکان
- محرومیت از خواب (کمخوابی)
- سرماخوردگی و تب شدید
- ساعت خواب نامنظم
- خستگی زیاد
ابتلا به دیگر اختلالهای خواب مانند آپنه، سندروم پاهای بیقرار، کابوس شبانه کودک و از همه مهمتر، وحشت شبانه، از دیگر عوامل زمینهساز و تشدیدکنندهی خوابگردی در بچهها هستند.
پیشگیری از خوابگردی کودک
برای جلوگیری از خوابگردی در کودکان باید تمام سعیمان را برای حذف عوامل زمینهساز این مشکل که در قسمت قبل گفته شد انجام دهیم:
- تنظیم سرما و گرمای اتاق
- فراهمسازی محیطی آرام و تاریک
- اجتناب از مصرف قهوه و کافئین قبل از خواب
- تنظیم ساعتی مشخص برای خوابیدن و بیدارشدن کودک
- محدودکردن مصرف مایعات قبل از خواب و مطمئنشدن از خالیبودن مثانهی فرزند
- جلوگیری از خستگی بیشازحد کودک بهخاطر انجام تكاليف مدرسه يا كارهاي شخصي
- انجام کارهای آرامشبخش مانند دوش آبگرم و گوشدادن به موسیقی ملایم برای تخلیهی استرسهای روزمره
نحوه مراقبت از کودک دچار خوابگردی
حتی در صورت انجام دقیق و کامل اقدامات پیشگیرانه، بازهم احتمال خوابگردی وجود دارد. پس باید خودمان را برای مواجهه با این مشکل آماده کنیم:
نظارت بر زمان معمولِ در خواب راهرفتن کودک
اگر مدتی است که فرزندتان زیاد در خواب راه میرود یا کارهای خاصی انجام میدهد، باید بیشتر حواستان باشد. خصوصا اگر فرزندتان در موقعیتهای خاصی مانند سرماخوردگی یا شب امتحان دچار خوابگردی میشود، هنگام سرماخوردگی بیشتر مراقبش باشید.
بیدارنکردن کودک از خواب
بیدارکردن کودک هنگام خوابگردی خطرناک نیست، اما معمولا ضرورتی ندارد و بیدارکردن ناگهانی ممکن است باعث گیجی، ترس یا آشفتگی شود. اگر خطری او را تهدید نمیکند، بهتر است بهآرامی به سمت تخت هدایتش کنید.
جارنزدن دربارهی خوابگردی فرزند
هرچه بیشتر دربارهی راه رفتن در خواب صحبت کنیم و بزرگتر جلوهاش دهيم، مسلما کودک احساس ناراحتی و اضطراب بیشتری را برای خوابیدن تجربه خواهد کرد. مسئلهای که ممکن است در خواب راهرفتن کودک را تشدید کند.
صحبت با مربی یا مراقب کودک دربارهی راه رفتن در خواب
اگر فرزندتان قرار است شبی را جدای از شما و در اردو، خانهی دوستان یا جای دیگری بگذارند، حتما با مراقب او دربارهی مشکل صحبت کنید. دربارهی چیزهایی که برای جلوگیری از احتمال خوابگردی یاد گرفتهاید هم برایش توضیح دهید.
چه زمانی نگران خوابگردی کودک باشیم ؟
اگر راه رفتن در خواب :
- فراوان اتفاق میافتد،
- با خطرهای زیادی همراه است
- و مدتزمان زیادی است که ادامه دارد،
مراجعه به متخصص اجتنابناپذیر است. از دیگر نشانههای نیاز فرزند به روانشناس کودک برای درمان خوابگردی:
- در خواب راهرفتن کودک بهحدی شدید است که دیگران را از خواب بیدار میکند.
- راه رفتن در خواب با صدای خروپف و نفسنفسزدن کودک همراه است.
- بهنظرتان کیفیت خواب کودک بهصورت کلی خوب نیست.
- کودک درطول روز احساس خوابآلودگی دارد.
درمان خواب گردی کودک
متخصصان از روشهای خاصی برای درمان در خواب راهرفتن کودکان کمک میگیرند:
بیداری برنامهریزیشده
اگر خوابگردی کودک هر شب در زمان مشخصی در طول خواب عمیق اتفاق میافتد، بیدارکردن آنها در آن زمانها راهکار موثری است. در این روش:
- شما باید بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پیش از زمان معمول راه رفتن در خواب کودک، او را با آرامش از خواب بیدار کنید.
در روش بیداری برنامهریزیشده، چرخهی طبیعی خواب کودک تغییر میکند و خوابگردی معمولا متوقف میشود.
درمانهای روانشناختی
استرس و اضطراب از عوامل زمینهساز خوابگردی هستند. رواندرمانگران به کمک رویکردهایی مانند درمان شناختی رفتاری برای اختلالات کودکان و نوجوانان، این عوامل زمینهساز را برطرف کرده، احتمال راه رفتن در خواب را کاهش میدهند.
دارو درمانی
از دارودرمانی معمولا استفاده نمیشود. اما اگر روشهای دیگر جواب ندهد و راه رفتن در خواب با احتمال آسیبرساندن کودک به خود یا دیگری همراه است، دارودرمانی، درمان روتین در کودکان نیست و فقط در موارد خاص و با نظر پزشک ممکن است برخی داروها تجویز شوند.
ایمن کردن خانه برای کودکانی که در خواب راه میروند
همانطور که گفتیم، در طول خوابگردی هر کاری ممکن است از کودک سر بزند. پس رعایت دستورالعملهای ایمنی ضروری است:
- در و پنجرهها را قفل کنید.
- کلیدها را از دسترس کودک دور نگه دارید.
- اشیای تیز و برنده را در دسترس کودک قرار ندهید.
- در ورودی راهپله و دیگر مکانهای حساس، دوازهی ایمنی نصب کنید.
- اشیایی که احتمال افتادن روی کودک را دارند، از اتاق خوابش بردارید.
- از خواباندن کودک روی تختهای دوطبقه یا مکان با ارتفاع زیاد بپرهیزید.
سخن پایانی
خوابگردی پدیدهای نسبتا رایج در کودکان است و جای نگرانی خاصی ندارد. این مشکل در بازهی سنی بین ۴ تا ۸ سالگی افزایش مییابد و با نزدیکشدن به بلوغ کمکم رفع میشود. ژنتیک و عوامل محیطی هر دو در بروز مشکل راه رفتن در خواب کودکان تاثیرگذارند. ژنتیک را که نمیتوان دستکاری کرد، اما عوامل محیطی زمینهساز را میشود. پس در قدم اول، عواملی مثل خواب نامنظم، خستگی و استرس باید برطرف شوند. اگر از پیشگیری جواب مناسب نگرفتید، بهترین گزینه مراجعه به متخصص و استفاده از راهکارهایی مانند بیداری برنامهریزیشده و رواندرمانی است.
سوالات متداول
عوامل زیستی و محیطی هر دو در بروز خوابگردی در کودکان دخیلاند: سابقهی ابتلای والدین به این مشکلات، احتمال ابتلای فرزندان را هم بالا میبرد. عواملی مانند خستگی و استرس هم در بروز این مشکل تاثیر زیادی دارند.
بهآرامی و بدون از خواب بیدارکردن کودک، او را به سمت رختخوابش مشایعت کنید. اگرچه بیدارکردن کودک ضرر خاصی ندارد، اما آنها را آشفته میکند و احتمال دوباره خوابیدنشان را کاهش میدهد.
بیداری برنامهریزیشده، درمانهای روانشناختی و دارودرمانی از موثرترین درمانها برای خوابگردی هستند. در متن مقاله دربارهی این روشها با جزئیات بیشتری صحبت کردهایم.
معمولاً نیازی به بیدارکردن کودک نیست؛ بهتر است او را آرام و بدون ایجاد ترس به سمت تخت هدایت کنید. اگر کودک در موقعیت خطرناکی قرار دارد، میتوانید او را بهآرامی بیدار کنید.
خوابگردی معمولاً بهخودیخود خطرناک نیست، اما ممکن است کودک هنگام راهرفتن در خواب دچار آسیب شود. ایمنکردن خانه و جلوگیری از دسترسی کودک به پلهها، پنجرهها و وسایل خطرناک اهمیت زیادی دارد.
