وقتی تصویر، صدا و حرکت در کنار یکدیگر قرار میگیرند، ماندگارترین و گاهی دردناکترین لحظات را در ذهن بیننده رقم میزنند؛ مثل فیلم بچههای آسمان و صحنه «گریه علی بعد از شنیدن خبر اولشدن!» که به خاطرهای غمانگیز برای بسیاری از مخاطبان ایرانی تبدیل شده است. گاهی هدف کارگردانان و انیماتورها، القای احساس ترسو وحشت به بینندگان است. مسئلهای که باعث افزایش شیوع ترس از شخصیت کارتونی (Kyrofelonoshophobia) و همچنین عوارض فیلم ترسناک برای کودکان شده است. در این مقاله بعد از بررسی چیستی، علائم و علل ترس از شخصیت کارتونی و تلویزیونی، بهترین راهکارهای درمان این نوع جدید از فوبیا را بیان میکنیم.
ترس کودک از شخصیتهای کارتونی چیست؟
ترس از شخصیتهای کارتونی (Kyrofelonoshophobia) یکی از انواع فوبیا در کودکان است. این فوبیا بهدلیل شکلوشمایل ترسناک بعضی از شخصیتهای انیمیشنی (پویانمایی) است. گاهی ظاهرِ شخصیتهای تلویزیونی و کارتونی بهحدی زشت و پلید طراحی میشود که هر بینندهای را میترساند.
این شخصیتپردازیهای کارتونی یا انیمهای برای برخی از کودکان علاوهبر ترس، نمادی از ناامنی دنیا و اطرافیان میشود؛ نمادی که حتی فکر به آن برای کودکان وحشتناک و کابوسوار است.
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
ترس از کارتون چه زمانی جدی میشود؟
ترس کودک از شخصیتهای سینمایی و کارتونی بهاندازه ترس های طبیعی کودکان مانند ترس از ارواح و هیولا شایع نیست. دامنه فراگیری این فوبیا اکثر اوقات به شخصیت کارتونی خاصی محدود میشود. اما باید مراقب افزایش میزان نفوذ ترس از شخصیتهای کارتونی در زندگی کودک باشید، زیرا در موارد شدید، کودکان:
- با مشاهده هر انیمیشن و نمایش تلویزیونیای دچار اضطراب شدید و حمله وحشتزدگی میشوند.
- توانایی حضور در جشنها و مراسمهایی با اجرای شخصیتهای کارتونی را ندارند.
- گاهی حتی شنیدن نام فیلم یا کارتون مورد نظر هم به بروز اختلال پانیک در کودک منجر میشود.
علائم ترس شدید کودک از شخصیتهای کارتونی
نشانه اصلی این اختلال (Kyrofelonoshophobia)، ترس از شخصیتهای کارتونی و تجربه اضطراب شدید و حملات وحشتزدگی در حضور یا پیشبینی حضور چهرههای انیمیشنی است. موارد زیر، از دیگر علائم فوبیای شخصیتهای سینمایی و انیمیشنی هستند:
- بروز علائم جسمانی مانند تعریق و افزایش ضربان قلب در مواجهه واقعی یا خیالی با شخصیتهای کارتونی
- اجتناب از موقعیتهای واقعی و خیالی مرتبط با شخصیتپردازیهای کارتونی، انیمهای و تلویزیونی
- خوابهای ترسناک درباره شخصیتهای کارتونی و افزایش کابوس شبانه کودک
- افکار و باورهای غیرمنطقی و غیرواقعبینانه درباره شخصیتهای تلویزیونی
علت ترس کودک از کارتون چیست؟
درباره دلایل ترس کودک از شخصیتهای تلویزیونی (Kyrofelonoshophobia) و فوبیاهای مشابه آن مانند ترس از دلقکها (Coulrophobia) و ترس از ماسک یا نقاب (masklophobia)، تحقیقات کمی انجام شده است. اما براساس دانش روانشناسی معاصر، چند مسئله در بروز این فوبیا نقش بیشتری دارند:
تجربه استرسزایِ مرتبط با شخصیتپردازیهای کارتونی
تجارب دردناک گذشته بیشترین تاثیر را در شکلگیری انواع فوبیا دارند. وقتی کودک شخصیتهای شرور را در حال انجام کارهای خبیثانه میبیند، هم از آنها متنفر میشود و هم میترسد. بهعنوانمثال، مشاهده جادوگر بدجنس شهر اُز و بدجنسیهای او با دوروتی، علاوهبر نفرت، ترس از دزدیدهشدن را در کودک تحریک میکند. همین تصورات و خیالپردازیهای ابتدایی برای ترس کودک از آن شخصیت کارتونی و شخصیتهای مشابه آن کافی است.
عدم تمایزگذاری میان خیال و واقعیت
برای کودکان ۳ تا ۷ ساله تمام دنیا واقعیت است؛ چه این دنیا در سرشان باشد، چه در خارج و چه حتی در خوابشان! مثلا اگر کودک در خواب ببیند که مادرش او را اذیت کرده، حتی اگر مادرش تابهحال از گل نازکتر به او نگفته باشد، باز هم احساس خطر و تهدید میکند. بدجنسی و خباثت برخی از شخصیتهای کارتونی بهکنار، قوه خیالپردازی کودکان کاملا آمادگی تبدیل این چهرهها به هیولا و ارواح را دارد.
برای آنها کارتونها صرفا صحنههایِ عکسبرداریشده کامپیوتری یا دستی نیستند. شخصیتهای انیمیشنی برای کودکان نماد واقعیتاند. اگر بهقدرت خیالپردازی کودکان پیشدبستانی و حتی دبستانی شک دارید، کافی است کمی بیشتر درباره دوست خیالی کودکان بخوانید.
تروماهای دوران کودکی و استرس های محیطی
وقتی واکنش کودک به محرکهای ترسناک بیش از همسالانش افراطی و غیرمنطقی است، یکی از علل آن تجربه ترومای دوران کودکی یا افزایش استرسهای محیطی است. این تروماها یا استرسهای محیطی بهواسطه افزایش تحریکپذیری و گوشبهزنگی کودک، او را در برابر محرکهای ترسناک آسیبپذیر میکنند.
بهعنوان مثال، تجربه کودک آزاری به احساس ناامنی در کودک منجر میشود و درنتیجه، شدت انواع ترسهای طبیعی کودکان مانند ترس از دست دادن والدین را افزایش میدهد.
اضطراب یا حساسیت زمینهای به محرکی خاص
همه ما بهصورت فطری یا بر اثر تجارب محیطی متنوع، نسبت به برخی چیزها حساسیم. یکی نسبت به تغییر فصلها، دیگری به بویی خاص و یکیدیگر هم به صدایی خاص. گاهیاوقات دلیل ترس از شخصیتهای کارتونی و سینمایی، به صدای زمخت آنها، نحوه راهرفتنشان، ریشِ بلندشان یا هر چیز دیگری مربوط است که کودک به آن حساسیت دارد (شما بخوانید: با دیدن آن احساس چِندِش یا انزجار میکند).
ترساندن و تهدیدکردن کودک با شخصیتهای کارتونی
گاهیاوقات والدین و اطرافیان از سر شوخی یا برای تهدید کودک، از شخصیتهای انیمیشنی هیولا یا همان «لولوخورخوره» میسازند. استفاده از چنین روشی، تاثیر مثبتی بر قانون پذیری کودکان ندارد و توصیه نمی شود. علاوهبراین، کودکان شاید گوششان با شما نباشد اما روحوروانشان با شما است. وقتی اطرافیان و خصوصا والدین، شخصیتی تلویزیونی یا کارتونی را ترسناک جلوه دهند، کودک حتی از شنیدن نام آن موجود خیالی یا واقعی وحشتزده خواهد شد.
راهکارهای رفع ترس کودک از کارتون
همانطور که گفتیم، درباره ترس کودک از شخصیتهای کارتونی و سینمایی مطالعات کمی صورت گرفته است. بنابراین نمیتوان با قطعیت درباره راهکارهای درمانی آن صحبت کرد. اما باتوجه به تجربیات و تحقیقات تا امروز روانشناسان، راهکارهای زیر برای درمان فوبیای شخصیتهای تلویزیونی و انیمیشنی پیشنهاد میشود:
شخصیتپردازی مجدد نقشهای تلویزیونی و کارتونی
اگر مشکل اصلی کودکان عدم تمایزگذاری بین خیال و واقعیت است، شما باید از راهکارهای متنوعی برای حل آن کمک بگیرید. مثلا:
- بهکمک نقاشی، چهرهای خندان و بانمک از آن موجود به تصویر بکشید.
این روشها به کودک نشان میدهند که شخصیتهای کارتونی و تلویزیونی خطری ندارند و صرفا ساختهوپرداخته ذهن خیالپردازند.
کمکگرفتن از پشت صحنه ساخت فیلمها و کارتونها
وقتی کودک از پشتصحنه گریم بازیگران، نحوه طراحی شخصیتهای انیمیشنی، تکنیکهای تصویربرداری و دیگر جزئیات تولید فیلم و انیمیشن مطلع شود، کمتر از این شخصیتها میترسد. خلاصه که باید تمام تلاشتان را برای تفکیک خیال از واقعیت در ذهن کودک انجام دهید.
تشویق رفتارهای شجاعانه کودک
همهچیز آموختنی است؛ حتی شجاعت! زمانهایی که کودک با ترس خود از شخصیتهای تلویزیونی روبهرو میشود رفتار شجاعانه او را تشویق کنید؛ مثلا:
- وقتی باوجود استرس، حاضر میشود همراه با شما تصویر آن موجود ترسناک را روی کاغذ بکشد؛
- یا هنگامیکه بر ترس خود غلبه میکند و پشتصحنه تولید انیمیشن را به تماشا مینشیند.
این تشویقها به او قوت قلب میدهد تا با ترسهایش روبهرو شود و بر آنها غلبه کند. برای آگاهی از شیوه درست تشویق کودکان، سری هم به مقاله روش صحیح جایزه دادن به کودکان بزنید.
تمرین حساسیتزدایی تدریجی
برای کم کردن ترس کودک، می توان چند موقعیت مرتبط با شخصیت کارتونی را در نظر گرفت؛ مثل:
- دیدن شخصیت کارتونی در واقعیت
- دیدن شخصیت انیمیشنی در تلویزیون
- دیدن عروسک شخصیت موردنظر در مغازه اسباب بازی فروشی
- دیدن پوستر آن شخصیت کارتونی در فروشگاه
- مشاهده نقاشی شخصیت موردنظر
- صحبت درباره شخصیت انیمیشنی ترسناک
البته این فهرست ترتیب ثابتی برای اجرا ندارد. میزان ترس هر کودک از این موقعیت ها متفاوت است؛ بنابراین باید آن ها را براساس ترس خود کودک مرتب کرد.
در روش های درمانی معمولا کار از موقعیتی شروع می شود که ترس کمتری ایجاد می کند و به مرور به موقعیت های ترسناک تر می رسد. اگر ترس کودک شدید است، بهتر است این کار با نظر روان شناس انجام شود.تکنیک حساسیتزدایی از راهکارهای رایج مورداستفاده در درمان شناختی رفتاری برای اختلالات کودکان و نوجوانان است.
تمرین تکنیکهای تنآرامی و ذهنآگاهی
تکنیکهای ریلکسیشن مانند تنفس عمیق و تمرینهای مایندفولنس مانند یوگا و فعالیتهای تمرکزی، بهشدت در کاهش سطح عمومی اضطراب کودکان موثر است. این تمرینها پاسخهای فیزیولوژیکی بدن نسبت محرکهای استرسزا را کاهش و تابآوری روانشناختی را افزایش میدهند. درنتیجه، تاثیر زیادی بر کاهش علائم انواع فوبیا ازجمله ترس از شخصیتهای کارتونی دارند.
حفظ برنامه منظم روزانه
هرچه برنامههای روزانه طبق روال منظم انجام شوند و میزان استرسهای محیطی کمتر باشند، کنترل علائم فوبیا برای کودک آسانتر میشود. همچنین پیروی از دستورالعملهای بهداشت روانی مانند خواب منظم و کافی، رژیم غذایی سالم و مقوی، قصهخواندن برای کودک و افزایش فعالیت بدنی مناسب برای کودک در کاهش استرس و شدت فوبیا تاثیرگذار است.
همدلی، حمایت عاطفی و اجتناب از شوخی و تمسخر
هرچقدر هم که ترس کودک برای شما خندهدار و غیرمنطقی به نظر برسد، اما برای خودش کاملا واقعی است. پس هرگز ترس کودک را دستمایه شوخی و خنده نکنید. در مقابل باید کاملا احساسات و عواطف او نسبت به شخصیت ترسناک کارتونی و تلویزیونی را تایید و تصدیق کنید. هرچه بیشتر به احساسات کودک احترام بگذارید، توضیح شما درباره بی خطر بودن این شخصیت ها برای او قابل قبول تر خواهد بود.
سخن پایانی
ترس از شخصیتهای کارتونی (Kyrofelonoshophobia) یکی از انواع فوبیا در کودکان است. علت اصلی ترس کودک از شخصیتهای تلویزیونی و کارتونی، ناتوانی در تمایزگذاری بین خیال و واقعیت است. مسائل دیگری مانند تجربههای استرسزای قبلی و افزایش استرسهای محیطی در افزایش فوبیای چهرههای کارتونی بیتاثیر نیستند. باایناوصاف، بهترین راهکارها برای رفع این ترس بر افزایش آگاهی کودک از تفاوت بین خیال و واقعیت متمرکزند. تشویق رفتارهای شجاعانه کودک، تمرین حساسیتزدایی، همدلی و حمایت عاطفی از دیگر راهکارهای موثر بر ترس کودک از شخصیتهای تلویزیونی و سینمایی هستند.
سوالات متداول
تخیل فوقالعاده قوی کودکان و واقعنگری ضعیف آنها مهمترین علت ترسشان از شخصیتهای تلویزیونی است. تجربیات استرسزای مرتبط، تروماهای کودکی، استرسهای محیطی و حساسیت زمینهای به برخی محرکها از دیگر علل این مشکل هستند.
بازآفرینی شخصیتهای کارتونی منفور، حساسیتزدایی تدریجی، تکنیکهای تنآرامی و ذهنآگاهی، همدلی و حمایت عاطفی، اجتناب از تمسخر، حفظ برنامه منظم روزانه و کمکگرفتن از پشتصحنه تولید فیلمها از راهکارهای موثر هستند.
نشانههای ترس کودک از شخصیتهای انیمیشنی چیست؟
علائم جسمانی مانند افزایش ضربان قلب، اجتناب از موقعیتهای واقعی و خیالی، دیدن خوابهای ترسناک با موضوع شخصیتهای کارتونی و داشتن افکار و باورهای غیرمنطقی درباره خطرناکبودن این شخصیتها از نشانههای اصلی هستند.
