شاید برای شما هم پیش آمده باشد که یک گیاه را از گلدان بیرون بیاورید و روی ریشهاش کرکهای سفید و نازکی ببینید که شبیه پنبه یا تار عنکبوت هستند. این رشتههای ظریف تارهای کشنده نام دارند و یکی از مهمترین بخشهای گیاه به حساب میآیند. در این مطلب علوم پنجم به زبان ساده توضیح میدهیم که تار کشنده چیست، روی کدام قسمت گیاه قرار دارد و وظیفه تارهای کشنده در زندگی گیاه چه چیزی است.
تار کشنده چیست؟
به آن رشتههای بسیار نازک و باریکی که روی ریشه گیاه قرار دارند تار کشنده میگویند. هر تار کشنده در واقع یک سلول بسیار دراز و کشیده است که از سلولهای روپوست (روپوستی) ریشه به وجود میآید. این تارها آنقدر ظریف هستند که گاهی آنها را با کپک اشتباه میگیرند در حالی که نشانه سلامت و قدرت ریشه گیاه هستند؛ هر چه ریشه سالمتر باشد، تارهای کشنده بیشتری روی آن دیده میشود.
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
تارهای کشنده روی کدام قسمت گیاه قرار دارند؟
تارهای کشنده روی ریشه گیاه و نزدیک نوک آن قرار دارند یعنی همانجایی که ریشه تازه رشد کرده و جوان است. این تارها هم در گیاهان جوان (نهالها) و هم در گیاهان بزرگ دیده میشوند و تقریبا روی ریشه همه گیاهان وجود دارند.
نکته جالب این است که چون این تارها بسیار نازک و حساساند اگر بخواهیم گیاهی را از گلدانی به گلدان دیگر منتقل کنیم باید آن را همراه با خاک اطرافش جابهجا کنیم تا تارهای کشنده آسیب نبینند.
وظیفه تارهای کشنده چیست؟
مهمترین کار تار کشنده، گرفتن آب و مواد معدنی محلول در خاک و رساندن آن به ریشه و سپس به بقیه بخشهای گیاه است. چون دیواره تار کشنده بسیار نازک است آب و مواد معدنی بهراحتی از این دیواره عبور میکنند و وارد ریشه میشوند. وظیفه تارهای کشنده را میتوان در چند مورد زیر خلاصه کرد:
- گرفتن آب و مواد معدنی محلول از خاک و دادن آن به گیاه
- زیاد کردن سطح تماس ریشه با خاک تا گیاه بتواند آب و غذای بیشتری جذب کند.
- کمک به محکم نگه داشتن گیاه در خاک بهویژه در نهالهای جوان
- رساندن آب لازم برای فتوسنتز (غذاسازی) به برگها از طریق آوندها
تار کشنده چه شکلی است و از چه ساخته شده است؟
اگر تارهای کشنده را از نزدیک نگاه کنید مثل کرک، پرز یا رشتههای نخمانند سفید و گاهی بیرنگ به نظر میرسند و وقتی تعدادشان زیاد شود، روی ریشه شبیه یک تور یا پتوی نازک دیده میشوند.
هر تار کشنده فقط از یک سلول طویل ساخته شده که دیوارهای نازک دارد. همین نازک بودن دیواره است که باعث میشود آب و مواد محلول بهسرعت از آن رد شوند و وارد گیاه گردند.
آیا رگبرگها همان تارهای کشنده هستند؟
یکی از اشتباههای رایج دانشآموزان این است که فکر میکنند رگبرگها همان تارهای کشنده هستند اما این درست نیست. این دو کاملا با هم فرق دارند: تار کشنده روی ریشه قرار دارد و کارش گرفتن آب و مواد معدنی از خاک است، اما رگبرگ روی برگ قرار دارد و مسیر عبور آوندها در پهنک برگ است. برای اینکه تفاوت آنها روشنتر شود به جدول زیر نگاه کنید:
| ویژگی | تار کشنده | رگبرگ |
| محل قرار گرفتن | روی ریشه گیاه | روی برگ گیاه |
| کار اصلی | گرفتن آب و مواد معدنی از خاک | عبور آوندها و رساندن مواد در سطح برگ |
| ساختار | یک سلول دراز با دیواره نازک | مجموعهای از آوندهای چوبی و آبکش |
| دیده شدن | شبیه کرک و تار نازک روی ریشه | شبیه خطهای برجسته روی برگ |
مسیر آب از تار کشنده تا برگ
برای اینکه بفهمیم چرا تار کشنده اینقدر مهم است، خوب است مسیر حرکت آب در گیاه را دنبال کنیم. آب و مواد معدنی محلول در خاک ابتدا وارد تارهای کشنده میشوند. سپس این مواد از تار کشنده به داخل ریشه میروند و از آنجا وارد آوندهای چوبی میشوند.
آوندهای چوبی مثل لولههای باریکی هستند که آب را تا ساقه و در نهایت تا برگها بالا میبرند. برگها هم با کمک همین آب و نور خورشید، غذای گیاه را در فرایند فتوسنتز میسازند. پس میتوان گفت کار غذاسازی گیاه از همان تارهای کشنده روی ریشه شروع میشود.
نکتهای برای والدین و دانشآموزان
اگر میخواهید مفهوم تار کشنده را برای کودک دبستانی ملموس کنید، میتوانید یک پیاز یا دانه لوبیا را در آب یا پنبه مرطوب بگذارید. بعد از چند روز روی ریشههای تازهرسته، کرکهای سفید و ظریفی پیدا میشوند که همان تارهای کشنده هستند.
دیدن این تارها با چشم یا با یک ذرهبین ساده تجربهای جذاب برای بچهها است و کمک میکند آنها بهتر و عمیقتر بفهمند تارهای کشنده چیست و چطور به گیاه کمک میکنند تا آب و غذای خود را از خاک بگیرد.
میتوانید از کودک بخواهید هر روز ریشهها را نگاه کند و تغییرات آنها را در یک دفترچه نقاشی کند؛ این کار هم درس را ماندگار میکند و هم حس کنجکاوی و علاقه به علوم را در او تقویت میکند. یادتان باشد که این تارها بسیار حساساند، پس موقع جابهجا کردن گیاه، حتماً همراه با آب یا پنبه و با ملایمت این کار را انجام دهید تا تارها سالم بمانند.
نتیجهگیری
در این مطلب از بلاگ آموزشی مجموعه مدارس سایت سلام با یکی از کوچکترین اما مهمترین بخشهای گیاه آشنا شدیم. دیدیم که تار کشنده رشتهای بسیار نازک و تکسلولی است که روی ریشه و نزدیک نوک آن قرار دارد و وظیفه اصلیاش گرفتن آب و مواد معدنی از خاک و رساندن آن به گیاه است. با اینکه تارهای کشنده خیلی ریز و کوچکاند نقش بسیار بزرگی در زنده ماندن و رشد گیاه دارند.
سؤالات متداول
تار کشنده رشتهای بسیار نازک و مو مانند است که روی ریشه گیاه قرار دارد و هر کدام از این تارها در واقع فقط یک سلول دراز و کشیده با دیواره نازک است.
مهمترین وظیفه آنها جذب آب و مواد معدنی از خاک است. با زیاد کردن سطح تماس ریشه با خاک به جذب بهتر کمک میکنند و در محکم نگه داشتن گیاه در خاک نیز نقش دارند.
این تارها روی ریشه گیاه و دقیقا نزدیک نوک آن قرار دارند یعنی همان جایی که ریشه جوان و تازه است و بیشترین فعالیت را برای جذب آب دارد.
تار کشنده روی ریشه (زیر خاک) قرار دارد و کارش گرفتن آب و مواد معدنی از خاک است اما رگبرگ روی برگ (روی زمین) قرار دارد و مسیر عبور آوندها در سطح برگ است.
