سال اول مدرسه سال یادگیری خواندن و نوشتن برای دانشآموزان است و آموزش الفبای فارسی به کودکان، مهمترین مرحله آموزش سال اول دبستان است. جدول دوستی کلاس اول، جدولی از ترکیب نشانههای بی صدا (صامت) با نشانههای صدادار (مصوت) است و یکی از بهترین ابزارهای یادگیری و مرور کلمات فارسی کلاس اول دبستان است.
دانشآموزان اتصال حروف به یکدیگر را از طریق جدول دوستی یاد میگیرند و در روانخوانی و املانویسی پیشرفت میکنند. در این مقاله از مدارس سلام، به بررسی جامع این جدول، روشهای استفاده و تاثیر آن بر تقویت مهارتهای سوادآموزی کودکان کلاس اولی میپردازیم.
جدول دوستی کلاس اول چیست؟
جدول دوستی (که با نامهای جدول ترکیب حروف الفبا کلاس اول یا جدول ترکیب نشانهها نیز شناخته میشود)، جدولی است که از ترکیب صامتها (حروف الفبا) و مصوتها (صداها) در کنار هم تشکیل میشود.
دلیل نامگذاری این جدول به «جدول دوستی» این است که کودک به کمک آن میآموزد حروف الفبا با هم «دوست میشوند» تا صداهای جدید بسازند.
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
جدول دوستی چگونه به یادگیری خواندن و نوشتن کمک میکند؟
این جدول به جای آنکه حفظ کل شکل کلمه را به کودک یاد دهد، بر بخشخوانی و ترکیب آوایی تمرکز دارد. برای آشنایی با مزایای دیگر جدول دوستی در آموزش خواندن و نوشتن به کودکان به موارد زیر دقت کنید:
- تقویت مهارت ترکیب خوانی: جدول دوستی به دانشآموزان کمک میکند تا نحوه صحیح اتصال حروف الفبا به یکدیگر را بیاموزند و بخشهای مختلف کلمات را به درستی بخوانند.
- ماندگاری بیشتر در حافظه: نصب این جدول در کلاس مدرسه یا اتاق کودک، حافظه بصری کودکان را تقویت کرده و یادگیری ترکیب صامت و مصوتها را برای کودک آسانتر و ماندگارتر میکند.
- ابزار مرور: جدول دوستی یکی از بهترین ابزارهای مرور حروف و کلمات فارسی کلاس اول دبستان، حتی در تابستان یا ابتدای کلاس دوم است.
- آمادگی برای دیکته و روانخوانی: تسلط کامل بر ترکیبهای جدول دوستی ، دانشآموزان را برای خواندن کلمات و جملات و نوشتن ترکیبات آماده میکند.
ساختار جدول دوستی (صامت، مصوت و خانههای ترکیب)
جدول دوستی از دو بخش اصلی حروف صامت و مصوت تشکیل شده است. حروف صامت و مصوت فارسی، همان حروف و صداهای فارسی هستند که ما به کمک آنها کلمه میسازیم، کلمات و جملات را میخوانیم و آنها را مینویسیم. ۳۱ حروف الفبا کلاس اول دبستان صامت هستند یعنی بهصورت ساکن خوانده میشوند. شش صدا نیز در فارسی وجود دارد که مصوت هستند (صداهای کوتاه (ـَ ، ـِ ، ـُ) و کشیده (ا، و، ی)) و حروف الفبا به کمک آنها صدادار می شوند، یعنی میتوان حروف الفبا را با کمک این صداها تلفظ کرد.
بنابراین طبق توضیحاتی که دادیم ساختار جدول دوستی شامل سه ستون اصلی است:
- ستون صامتها: حروف الفبا (ب – د – م – س – ت – ر -ن -ز -ش -ی -ک – و – پ – گ – ف – خ -ق – ل – ج – ه -چ – ژ – ص – ذ – ع – ث – ح – ض – ط – غ – ظ ) که ستون آنها در ابتدای جدول قرار میگیرد.
- سطر مصوتها: صداهای کوتاه (ـَ ، ـِ ، ـُ) و کشیده (ا، و، ی) که در ستون دوم جدول قرار میگیرند.
- خانه ترکیب: هر خانه از جدول محل تلاقی یک نشانه بیصدا و یک نشانه صدادار است.
مثال: حرف صامت «ب» + مصوت «ا» در خانه ترکیب «با» میشود.
آموزش مصوتها و صامتها در جدول دوستی
درک تفاوت صامت و مصوت، کلید یادگیری آموزش الفبا به کمک جدول دوستی است. برای آموزش مصوتها و صامتها در جدول دوستی باید بدانیم مصوتها مانند «چسب» عمل میکنند و به صامتها میچسبند و آنها را صدادار میکنند. ترتیب آموزش حروف الفبا در این جدول بسیار مهم است؛ معمولا از مصوتهای سادهتر (مثل «ا») شروع شده و به مرور ترکیبها پیچیدهتر میشوند.
جدول ترکیب حروف الفبا کلاس اول با مثال
برای یادگیری جدول ترکیب حروف الفبا کلاس اول با مثال به روشهای زیر توجه کنید:
- در مرحله اول آموزش، تمرکز اصلی بر روی ترکیبات صامت + مصوت (مثل دا، ما، سا) باشد. دانشآموزان باید این ترکیبات دوصدایی را آنقدر بنویسند و بخوانند تا بر آنها مسلط شوند.
- هرگاه یک نشانه بیصدا (مثل «ب») آموزش داده میشود، بلافاصله آن را با تمام نشانههای صدادار ترکیب کرده و حاصل را با صدای بلند بخوانید. مثلا: با، بـَ، بی، بو، بـِ، بـُ.
- از دانشآموز بخواهید پس از یادگیری چند ترکیب، آنها را کنار هم قرار داده و کلمات سادهای (مانند بابا، مامان یا آب) بسازد و در مرحله بعد آنها را در جمله به کار ببرد.
- پس از تسلط بر دوصداییها، از جدول برای آموزش ترکیبات سهصدایی (مثل سـ + ا + ل = سال) و چهارصدایی استفاده کنید.
همچنین حتما توجه داشته باشید برای هر حرف، بهتر است یک ستون جدول دوستی را به مثال آن کلمه اختصاص دهید. مثلا در حرف «ب»: ب + ا = با (ستون مثال: باد) یا در حرف «م»: م + او = مو (ستون مثال: موش) داشته باشید.
جدول دوستی کامل کلاس اول (به ترتیب حروف الفبا)
یک جدول دوستی کامل که از «ب» تا «ی» مرتب شده باشد، بهترین ابزار برای مرور در خانه و مدرسه است. دسترسی به جدول دوستی کامل تصویری به کودک کمک میکند تا با دیدن جدول دوستی کلاس اول، ارتباط بهتری با نشانهها برقرار کند.
| حرف (صامت) | مصوت ا | مصوت و | مصوت ی |
| ب | با | بو | بی |
| پ | پا | پو | پی |
| ت | تا | تو | تی |
| ث | ثا | ثو | ثی |
| ج | جا | جو | جی |
| چ | چا | چو | چی |
| ح | حا | حو | حی |
| خ | خا | خو | خی |
| د | دا | دو | دی |
| ذ | ذا | ذو | ذی |
| ر | را | رو | ری |
| ز | زا | زو | زی |
| ژ | ژا | ژو | ژی |
| س | سا | سو | سی |
| ش | شا | شو | شی |
| ص | صا | صو | صی |
| ض | ضا | ضو | ضی |
| ط | طا | طو | طی |
| ظ | ظا | ظو | ظی |
| ع | عا | عو | عی |
| غ | غا | غو | غی |
| ف | فا | فو | فی |
| ق | قا | قو | قی |
| ک | کا | کو | کی |
| گ | گا | گو | گی |
| ل | لا | لو | لی |
| م | ما | مو | می |
| ن | نا | نو | نی |
| و | وا | وو | وی |
| ه | ها | هو | هی |
| ی | یا | یو | یی |
نمونه جدول دوستی کلاس اول (خام و تمرینی)
برای تسلط بیشتر، استفاده از جدول خام ترکیب حروف توصیه میشود. در این تمرین، کودک خودش باید خانهها را پر کند. این کار نوعی تمرین ترکیب حروف است که حافظه دیداری و حرکتی کودک را تقویت میکند. برای راحتی والدین در آموزش حروف الفبا به کودک به کمک جدول دوستی ادامه یک نسخه pdf قابل چاپ از یک جدول دوستی خام آورده شده است:
دانلود جدول دوستی کلاس اول (PDF)
والدین و معلمان گرامی میتوانند برای دسترسی آسان و چاپ به جدول دوستی کلاس اول، از نسخههای PDF زیر استفاده کنند:
نقاشی حروف الفبا
نقاشی حروف الفبا، راهی خلاقانه و جذاب برای آشنایی کودکان با دنیای شیرین کلمات است. در ادامه میتوانید با کلیک بر روی دکمهی زیر، کاربرگ قابل چاپ نقاشی حروف الفبا را به راحتی دانلود نمایید.
آموزش جدول دوستی با بازی و کاردستی
یادگیری جدول دوستی برای کودکان باید بدون فشار باشد. استفاده از کارتهای حروف کلاس اول یا ساختن کاردستیهای جدول دوستی، یادگیری را به یک بازی لذتبخش تبدیل میکند. بازی ترکیب حروف در کنار نقاشی نیز، یادگیری را برای کودک ماندگارتر میکند.
برای ترکیب صداها و نشانههای صامت و مصوت جدول دوستی کلاس اول به کمک بازی با کارتهای حروف صامت و مصوت کلاس اول، کافیاست طبق مراحل زیر عمل کنید:
- شش کارت یکرنگ با ابعاد مشخص و یکسان بسازید و بر روی هر کارت یکی از مصوتها(صداها) را بنویسید.
- ۳۱ کارت با رنگ دیگر با همان ابعاد بسازید و بر روی هر کارت یکی از صامت ها (حروف) را بنویسید.
- حالا برای بازی و تمرین حروف الفبا، یک ترکیب را بگویید (مثلا م و ا) تا دانشآموز کارتهای مربوط به آن را پیدا کند و با آن ترکیب یک کلمه بسازد. برای افزایش سرعت و دقت دانشآموزان میتوانید این بازی را دو نفره و نوبتی انجام دهید و در نهایت برای برنده جایزه تعیین کنید.
به کمک این بازی حافظه تصویری کودک تقویت میشود. همچنین دانشآموز میتواند با تکرار و اشتباه کردن، ترکیبهای مختلفی از جدول دوستی حروف الفبا (صامت و مصوت) ساخته و در نهایت جدول دوستی با مثال را بیاموزد.
اشتباهات رایج دانشآموزان در ترکیب صداها
برخی از مهمترین اشتباهات رایج دانشآموزان در ترکیب صداها در جدول دوستی به شرح زیر است:
- جابجایی صدا: مثلا خواندن «با» به صورت «اب».
- راه اصلاح: برای اصلاح این اشتباه در کودکان کافیاست تاکید بر خواندن صامت و اتصال آن به مصوت را به کودک یادآوری کنید. (اول حتما مصوت را بخوان سپس آن را به صامت وصل کن و ترکیب جدید را بخوان.)
- حذف مصوت: کودک بهطور کامل مصوت را نمیخواند.
راه اصلاح: برای تمرین بیشتر از کاربرگ ترکیب صامت و مصوت که بالاتر برای دانلود قرار داده شده بود استفاده کنید. - ترکیب اشتباه: کودک در هنگام خواندن، صداها را به درستی با هم ترکیب نمیکند یا آنها را به درستی به هم نمیچسباند.
راه اصلاح: تمرین با جدول ترکیب نشانههای فارسی و استفاده از کارتهای آموزشی به رفع این مشکل کمک میکند.
جدول دوستی و ارتباط آن با دیکته و روانخوانی
جدول دوستی، پایه یادگیری دیکته شب و و روانخوانی است. وقتی کودک جدول ترکیب کلمات را به خوبی بلد باشد، در زمان نوشتن دیکته، به جای استرس، به راحتی کلمات را تجزیه و بخش میکند که منجر به کاهش چشمگیر غلطهای املایی نیز میشود.
جدول دوستی کلاس اول مناسب چه زمانی از سال است؟
استفاده از جدول دوستی کلاس اول در طول سال تحصیلی کاربردهای خود را دارد. در ابتدای سال تحصیلی جدول دوستی برای آشنایی با اولین نشانهها کاربرد دارد. در طول سال تحصیلی جدول دوستی کلاس اول برای برای تسلط بر ترکیبهای پیچیده (صامتهای دونقطهای، ترکیبات سهصدایی و ترکیبات چهارصدایی) مفید است. در تابستان نیز برای حفظ آمادگی دانشآموز و جلوگیری از فراموشی پیش از ورود به کلاس دوم جدول دوستی یک ابزار بسیار مهم بهشمار میآید.
جمعبندی
جدول دوستی کلاس اول فقط یک ابزار آموزشی ساده نیست؛ این جدول یک راهنمای مفید برای آموزش سوادآموزی به کودکان است. با استفاده از روشهای خلاقانه، بازی و در اختیار قرار دادن نمونه جدول دوستی استاندارد که در این مقاله معرفی کردیم، میتوانید لذت خواندن و نوشتن را برای کودکان بیشتر کنید.
