معنی شعر باز باران با ترانه کلاس چهارم ابتدایی + لغات

شعر «باز باران با ترانه» یکی از خاطره‌انگیزترین و زیباترین سروده‌های کتاب فارسی چهارم دبستان است. این سروده‌ی دلنشین سال‌ها است که در خاطره جمعی دانش‌آموزان ایرانی جایگاهی ماندگار دارد و نسل‌های مختلف با کلمات پرمهر آن خاطره ساخته‌اند. خواندن و حفظ کردن این ترانه علاوه بر تقویت حافظه شنیداری و درک زبان نمادین شعر، به دانش‌آموزان یاد می‌دهد که چگونه به جزئیات شگفت‌انگیز پیرامون خود با نگاهی عمیق و سپاسگزارانه نگاه کنند.

در این مقاله از مدارس سلام، معنی شعر باز باران با ترانه کلاس چهارم را به‌طور کامل و بند‌به‌بند، معنی واژه‌های سخت شعر و آرایه‌های ادبی به‌کار رفته در آن را بررسی می‌کنیم.

معرفی کوتاه شعر باز باران با ترانه و شاعر آن

این ترانه یکی از سروده‌های دکتر مجدالدین میرفخرایی، متخلص به «گلچین گیلانی» است. گلچین گیلانی از سرایندگان شعر نو فارسی بود که در سال ۱۲۸۸ در شهر رشت متولد شد و در سال ۱۳۵۱ در لندن درگذشت. تخلص «گلچین گیلانی» برگرفته از علاقه عمیق او به زادگاه سرسبزش، استان گیلان و آب‌وهوای بارانی آن دیار است. او از نخستین شاعرانی بود که زبان روان و صمیمی شعر نو را وارد شعر کودک و نوجوان کرد و توانست عواطف پاک انسانی را در قالب کلماتی بسیار آهنگین و گیرا به تصویر بکشد. این شعر در بخش «بخوان و حفظ کن» صفحه‌های ۶۰ و ۶۱ کتاب فارسی چهارم دبستان آمده است.

معنی شعر باز باران با ترانه کلاس چهارم به زبان ساده و بندبه‌بند

در ادامه سعی کردیم معنی شعر باز باران با ترانه را به‌صورت بندبه‌بند بررسی کنیم و به زبن ساده معنی یا نکات مهم آن را بیان کنیم.

بند اول:

باز باران

با ترانه

با گهرهای فراوان

می‌خورد بر بام خانه

معنی روان: دوباره باران با صدایی زیبا مانند ترانه و با قطره‌هایی درخشان مثل گوهر و مروارید، بر سقف و پشت‌بام خانه می‌بارد.

بند دوم:

یادم آرد روز باران

گردش یک روز دیرین

خوب و شیرین

توی جنگل‌های گیلان

معنی روان: این باران مرا به یاد خاطرات گذشته‌ام می‌اندازد؛ روزی خوب، شیرین و به‌یادماندنی در دوران کودکی که برای گردش به جنگل‌های سرسبز گیلان رفته بودم.

بند سوم:

کودکی ده ساله بودم

شاد و خرم

نرم و نازک، چست و چابک

معنی روان: در آن روزها من کودکی ده ساله، بسیار شاداب، سرشار از انرژی، ظریف و البته زرنگ و چالاک بودم.

بند چهارم:

با دو پای کودکانه

می‌دویدم همچو آهو

می‌پریدم از سر جو

دور می‌گشتم ز خانه

معنی روان: با پاهای کوچک کودکانه‌ام مثل یک آهو تند و سریع می‌دویدم، از روی جوی‌های آب می‌پریدم و از خانه‌مان دور می‌شدم.

بند پنجم:

می‌شنیدم از پرنده

از لب باد وزنده

داستان‌های نهانی

رازهای زندگانی

معنی روان: به آواز زیبای پرندگان و صدای وزش باد گوش می‌دادم و از آن‌ها داستان‌های پنهان و رازهای شگفت‌انگیز زندگی را یاد می‌گرفتم.

بند ششم:

برق چون شمشیر بران

پاره می‌کرد ابرها را

تندر دیوانه، غران

مشت می‌زد ابرها را

معنی روان: نور رعدوبرق (صاعقه) مثل یک شمشیر تیز و برنده دل ابرها را پاره می‌کرد و تندرِ خروشان مثل دیوانه‌ای نعره می‌زد و به ابرها مشت می‌کوبید.

بند هفتم:

جنگل از باد گریزان

چرخ‌ها می‌زد چو دریا

دانه‌های گرد باران

پهن می‌گشتند هر جا

معنی روان: درختان جنگل از شدت باد شدید، مانند امواج خروشان دریا به این‌سو و آن‌سو می‌چرخیدند و دانه‌های گرد و مرواریدی باران در همه‌جا پخش می‌شدند.

بند هشتم:

سبزه در زیر درختان

رفته رفته گشت دریا

توی این دریای جوشان

جنگل وارونه پیدا

معنی روان: سبزه‌های زیر درختان کم‌کم از بارش زیاد باران پر از آب شدند و مانند دریاچه شدند؛ به‌طوری‌که عکس و تصویر درختان جنگل به شکل وارونه در این آب زلال دیده می‌شد.

بند نهم:

بس گوارا بود باران

به، چه زیبا بود باران

معنی روان: آن باران چقدر دلچسب، دلنشین، گوارا و قشنگ بود!

بند دهم:

می‌شنیدم اندر این گوهر فشانی

رازهای جاودانی، پندهای آسمانی

معنی روان: در میان بارش قطره‌های مثل گوهر باران، رازهای ماندگار و همیشگی و نصیحت‌های باارزش آسمانی و خدایی را می‌شنیدم.

بند یازدهم:

بشنو از من، کودک من

پیش چشم مرد فردا

زندگانی خواه تیره، خواه روشن

هست زیبا، هست زیبا، هست زیبا

معنی روان: ای کودک من! این نصیحت را از من بشنو تا وقتی در آینده بزرگ شدی یادت بماند؛ زندگی چه روزهای سخت و تاریک داشته باشد و چه روزهای شاد و آسان، در هر صورت زیبا و دوست‌داشتنی است.

معنی واژه‌های سخت شعر

برخی از معنی واژه‌های سخت شعر باز باران با ترانه کلاس چهارم را در ادامه ببینید:

• گوهر (گهر): سنگ قیمتی، جواهر، مروارید
• دیرین: قدیمی، گذشته‌های دور
• خرم: شاداب، سرسبز و باطراوت
• چست و چابک: زرنگ، سریع و چالاک
• وزنده: وزان، در حال وزیدن
• جاودانی: همیشگی، ماندگار و ابدی
• بام: پشت‌بام، سقف بیرونی خانه
• سر جو: کنار یا بالای جوی آب، جویبار
• نهانی: پنهان، ناپیدا و پوشیده
• تندر: رعد، صدای مهیب و بلندی که در آسمان هنگام رعدوبرق می‌پیچد.
• غران: پر سر و صدا، نعره‌زنان، با صدای ترسناک و رعدآسا
• وارونه: برعکس، سرنگون
• گوارا: دلچسب، پاک، نوشیدنی لذت‌بخش و هضم‌شدنی
• پند: نصیحت، موعظه و سخن آموزنده و خیرخواهانه

مفهوم کلی شعر باز باران با ترانه چیست؟

مفهوم اصلی این شعر، امید، نشاط و دیدن زیبایی‌های آفرینش است. شاعر بیان می‌کند که باران با صدای موسیقی‌مانند و دانه‌های درخشانش، درس زندگی می‌دهد؛ درسی که می‌گوید زندگی در همه شرایط، حتی در سختی‌ها، هدیه‌ای زیبا از طرف خداوند است. همچنین صدای باران و دگرگونی‌های آسمان و زمین استعاره‌ای از جریان متغیر زندگی است؛ درست همان‌طور که پس از باد شدید، رعدوبرق تیره و طوفان، زیبایی زلال آبگیرها و طراوت سبزه‌ها پدیدار می‌شود، انسان نیز باید یاد بگیرد در برابر سختی‌ها صبور و باامید باقی بماند.

شاعر در این شعر چه خاطره‌ای را تعریف می‌کند؟

شاعر خاطره‌ی ده سالگی خود را در جنگل‌های سرسبز گیلان به یاد می‌آورد؛ روزی بارانی که در آن مثل یک آهویی در دل طبیعت می‌دوید، از جوی‌های آب می‌پرید و محو تماشای رعدوبرق، باد شدید و انعکاس تصویر درختان در آب‌های جمع‌شده جنگل شده بود.

پیام شعر باز باران با ترانه

پیام آموزنده‌ی شعر در بندهای پایانی بیان شده است. پیام کلی پیام شعر باز باران با ترانه این است که زندگی چه تیره باشد (سخت و دشوار) و چه روشن (آسان و امیدبخش)، همواره زیبا و پر از ارزش است؛ بنابراین انسان باید همیشه امید خود را حفظ کند و قدردان زیبایی‌های خلقت باشد.

آرایه‌ها و نکات ادبی مهم در حد کلاس چهارم

چند نمونه از آرایه‌ها و نکات ادبی مهم شعر باز باران با ترانه کلاس چهارم عبارت است از:

• تشبیه قطره‌های باران به گوهر:شاعر دانه‌های باران را به سنگ‌های قیمتی و دانه‌های درخشان مروارید تشبیه کرده است («با گوهرهای فراوان» و «اندر این گوهر فشانی»).
• تشخیص (جان‌بخشی به اشیاء): نسبت دادن صفات و رفتارهای انسانی به طبیعت، مانند «مشت زدن تندر دیوانه» و «شنیدن داستان و راز از لب باد وزنده» که فضا را برای ذهن کودک بسیار خیال‌انگیز و باورپذیر می‌کند.
• تضاد (طباق): کاربرد واژه‌های متضاد مانند «تیره» و «روشن» که در کنار هم تفاوت شرایط سخت و آسان زندگی را به تصویر می‌کشند.

نتیجه‌گیری

شعر «باز باران با ترانه» سروده گلچین گیلانی، یکی از ماندگارترین نغمه‌های فارسی است که با تصاویری از طبیعت بارانی شمال، ارتباط عمیق میان خاطرات پاک کودکی و حقایق بزرگ زندگی را نشان می‌دهد و به کودک یادآوری می‌کند که دنیا در تمام روزهایش زیباست. دانش‌آموزان عزیز با درک معنی شعر باز باران با ترانه کلاس چهارم، می‌توانند علاوه بر تقویت مهارت‌های ادبی، یاد بگیرند همواره در جست‌وجوی مفاهیم ارزشمند و زیبایی‌های نهفته در دنیای اطراف خود باشند.

سوالات متداول