برای اندازهگیری جرم سیب، مداد، آرد، بدن انسان یا حتی یک کامیون نمیتوان از یک ترازوی یکسان استفاده کرد. جسم کوچک به ترازوی ظریف نیاز دارد و بار سنگین دستگاهی بزرگتر میخواهد. به همین دلیل ترازوها در شکلها و اندازههای متفاوت ساخته شدهاند.
در مبحث انواع ترازو کلاس سوم دانشآموز از مدرسه سلام یاد میگیرد ترازو وسیله اندازهگیری جرم است، هر مدل برای کار خاصی ساخته شده و نتیجه اندازهگیری معمولا با واحدهای گرم یا کیلوگرم بیان میشود.
ترازو چیست؟
ترازو وسیلهای برای اندازهگیری جرم اجسام و مواد است. مثلا با ترازو میتوان فهمید جرم یک بسته برنج، یک هندوانه یا بدن یک دانشآموز چقدر است.
در گفتوگوی روزمره معمولا میگوییم وزن این کیف چند کیلو است؟ اما از نظر علمی گرم و کیلوگرم واحدهای جرم هستند. وزن یک نیرو است و با نیوتن اندازهگیری میشود. در علوم دبستان هنگام کار با ترازو و واحدهای گرم و کیلوگرم منظور اصلی اندازهگیری جرم است.
- جرم یک پاککن با گرم بیان میشود.
- جرم یک دانشآموز با کیلوگرم بیان میشود.
- جرم یک کامیون ممکن است با تن بیان شود.
هر ۱۰۰۰ گرم برابر با یک کیلوگرم است. در دستگاه بینالمللی یکاها نیز کیلوگرم واحد اصلی جرم محسوب میشود.
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
جدول نام انواع ترازو کلاس سوم
| نام ترازو | کاربرد اصلی | چیزی که اندازه میگیرد |
| ترازوی دوکفهای | مقایسه جرم جسم با وزنه | ادویه، حبوبات، اجسام کوچک |
| ترازوی عقربهای | نمایش جرم با حرکت عقربه | بدن انسان، مواد غذایی |
| ترازوی دیجیتال | نمایش عدد روی صفحه | مواد آشپزی، بستهها، بدن |
| ترازوی آشپزخانه | اندازهگیری مواد اولیه غذا | آرد، شکر، کره |
| ترازوی فروشگاهی | اندازهگیری جرم و محاسبه قیمت | میوه، سبزی، گوشت |
| ترازوی آزمایشگاهی | اندازهگیری بسیار دقیق مواد | پودرها و مواد آزمایشگاهی |
| ترازوی وزنکشی | اندازهگیری جرم بدن | کودک یا بزرگسال |
| باسکول | سنجش بارهای بسیار سنگین | خودرو، دام، بار کارخانه |
| ترازوی نوزاد | اندازهگیری جرم نوزاد | نوزاد و کودک خردسال |
| ترازوی چمدان | اندازهگیری جرم بار سفر | کیف و چمدان |
یک نکته مهم این است که این دستهها گاهی با هم همپوشانی دارند. مثلا یک ترازو میتواند هم دیجیتال و هم آشپزخانهای باشد.
۱. ترازوی دوکفهای
ترازوی دوکفهای یکی از سادهترین و قدیمیترین ترازوها است. این وسیله دو کفه دارد که در دو سوی یک میله قرار گرفتهاند. برای اندازهگیری جرم در این نوع ترازو مراحل زیر را دنبال کنید:
- جسم را در یک کفه میگذاریم.
- وزنههای مشخص را در کفه دیگر قرار میدهیم.
- وزنه اضافه یا کم میکنیم تا دو کفه همسطح شوند.
- مجموع وزنهها، جرم جسم را نشان میدهد.
اگر کفه جسم پایینتر باشد جرم جسم بیشتر است. وقتی دو کفه در یک سطح میایستند جرم دو طرف برابر شده است. ترازوی سنتی مانند یک الاکلنگ کار میکند و جسم ناشناخته را با جرمهای معلوم مقایسه میکند.
مثلااگر یک سیب در یک کفه باشد و وزنههای ۲۰۰ و ۵۰ گرمی در کفه دیگر ترازو را متعادل کنند جرم سیب برابر با ۲۰۰ + ۵۰ = ۲۵۰ گرم است.
۲. ترازوی عقربهای
در ترازوی عقربهای قرار گرفتن جسم باعث حرکت یک فنر یا سازوکار مکانیکی میشود. سپس عقربه روی صفحه مدرج میچرخد و عدد جرم را نشان میدهد. کاربردهای رایج این نوع ترازو وزنکردن افراد، اندازهگیری مواد غذایی، استفاده در بعضی مغازهها و سنجش بستهها است. برای خواندن درست این ترازو باید روبهروی صفحه بایستیم و ببینیم عقربه دقیقا روی کدام عدد یا خط قرار گرفته است.
اگر بین عددهای ۲ و ۳ کیلوگرم ده خط مساوی وجود داشته باشد، هر خط میتواند یکدهم کیلوگرم یا ۱۰۰ گرم را نشان دهد. البته مقدار هر خط به درجهبندی همان ترازو بستگی دارد.
۳. ترازوی دیجیتال یا الکترونیکی
ترازوی دیجیتال نتیجه را بهصورت عدد روی صفحه نمایش میدهد؛ مثلا روی ترازو ۱٫۲۵ کیلوگرم مینویسند. خواندن آن معمولا از مدل عقربهای آسانتر است و برخی مدلهای دیجیتال دکمهای با عنوان صفر یا Tare دارند که میتواند جرم ظرف خالی را از نتیجه کم کند. مثلا اگر بخواهیم فقط جرم آرد داخل کاسه را بدانیم:
- کاسه خالی را روی ترازو میگذاریم.
- دکمه صفر را فشار میدهیم.
- آرد را داخل کاسه میریزیم.
- عدد صفحه فقط جرم آرد را نشان میدهد.
به این کار صفر کردن یا پارسنگ کردن ترازو میگویند. در اندازهگیری تجاری نیز جرم ظرف یا بستهبندی Tare نامیده میشود و برای یافتن مقدار خالص از نتیجه جدا میشود.
۴. ترازوی آشپزخانه
ترازوی آشپزخانه برای اندازهگیری مواد اولیه غذا به کار میرود. این ترازو ممکن است دیجیتال یا عقربهای باشد. با آن میتوان جرم این مواد را اندازه گرفت:
- آرد
- برنج
- شکر
- کره
- میوه
- حبوبات
چون مقدار بعضی مواد در دستور آشپزی باید دقیق باشد ترازو از پیمانه یا حدس چشمی دقیقتر عمل میکند.
۵. ترازوی فروشگاهی
ترازوی فروشگاهی را در میوهفروشی، شیرینیفروشی، قصابی و فروشگاه مواد غذایی میبینیم. این دستگاه علاوه بر جرم کالا، گاهی قیمت هر کیلو و قیمت نهایی را نیز محاسبه میکند. مثلا اگر جرم سیب ۲ کیلوگرم و قیمت هر کیلو ۸۰ هزار تومان باشد، دستگاه میتواند قیمت کل ۲ × ۸۰٬۰۰۰ = ۱۶۰٬۰۰۰ تومان را نشان دهد.
هنگام انتخاب ترازو باید ظرفیت، دقت و نوع کاربرد آن مناسب مادهای باشد که اندازهگیری میشود. مثلا ترازوی فروشگاهی باید توان تحمل مقدار کالای موردنظر را داشته باشد و برای خریدوفروش نیز دقت کافی ارائه دهد.
۶. ترازوی آزمایشگاهی
ترازوی آزمایشگاهی برای اندازهگیری مواد بسیار کم و ظریف ساخته شده است. دقت بعضی از این ترازوها بسیار بیشتر از ترازوی آشپزخانه یا فروشگاه است. کاربرد آن استفاده در آزمایشگاه مدرسه و دانشگاه، پژوهشهای علمی، کارخانههای داروسازی و آزمایش مواد شیمیایی است.
ممکن است یک ترازوی معمولی جرم جسم را ۲۵ گرم نشان دهد ولی ترازوی دقیق آزمایشگاهی عددی مانند ۲۵٫۰۳ گرم نمایش دهد. این دقت برای همه کارها لازم نیست. برای اندازهگیری جرم یک هندوانه استفاده از ترازوی آزمایشگاهی مانند شمردن دانههای شن با ذرهبین است؛ شدنی نیست یا دستکم منطقی نیست!
۷. ترازوی وزن کشی
ترازوی وزن کشی برای اندازهگیری جرم بدن انسان استفاده میشود. این مدل را در خانه، مدرسه، باشگاه، درمانگاه و مطب پزشک میبینیم. دو نوع رایج ترازوی عقربهای و ترازوی دیجیتال دارد. برای اندازهگیری بهتر باید ترازو روی سطح صاف و محکم قرار گیرد. فرد نیز بهتر است وسط صفحه بایستد و هنگام خواندن نتیجه تکان نخورد.
۸. باسکول
باسکول نوعی ترازوی بزرگ برای اندازهگیری جرم اجسام و بارهای سنگین است. برای وزنکردن کامیون، سنجش بار کارخانهها، اندازهگیری دام، توزین محصولات کشاورزی و اندازهگیری محمولههای سنگین از این نوع ترازو استفاده میشود.
در کاربردهای حملونقل ممکن است کامیون یک بار خالی و بار دیگر همراه محموله اندازهگیری شود؛ اختلاف این دو عدد جرم بار را مشخص میکند.
۹. ترازوی نوزاد
ترازوی نوزاد سطحی پهن و معمولا کمی گود دارد تا کودک روی آن قرار بگیرد. این مدل برای بررسی رشد نوزاد در بیمارستان، درمانگاه و مرکز بهداشت استفاده میشود. چون تغییرات جرم نوزاد کوچکتر است این ترازو باید دقت بیشتری از بسیاری از ترازوهای معمولی خانگی داشته باشد.
۱۰. ترازوی چمدان یا آویز
ترازوی چمدان وسیلهای کوچک است که کیف یا چمدان به قلاب یا بند آن آویزان میشود. مسافران پیش از رفتن به فرودگاه از آن استفاده میکنند تا مطمئن شوند بارشان از مقدار مجاز سنگینتر نیست. مدلهای قدیمیتر عقربهای و مدلهای جدیدتر معمولا دیجیتال هستند.
ساخت ترازوی ساده برای کلاس سوم
برای ساخت یک ترازوی کفهای ساده به این وسایل نیاز دارید:
- چوبلباسی
- دو لیوان کاغذی
- چهار تکه نخ هماندازه
- قیچی
- مداد یا میله برای آویزان کردن
مراحل ساخت ترازوی کلاس سوم
- روی دو طرف هر لیوان، دو سوراخ ایجاد کنید.
- نخها را با طول مساوی به لیوانها ببندید.
- هر لیوان را به یک سوی چوبلباسی وصل کنید.
- چوبلباسی را از یک نقطه ثابت آویزان کنید.
- دو پاککن یا چند مداد را در کفهها قرار دهید.
- پایین رفتن هر سمت را مشاهده کنید.
اگر یک کفه پایینتر رفت جرم اجسام آن طرف بیشتر است. اگر دو کفه همسطح ماندند جرم دو طرف تقریبا برابر است. این وسیله برای مقایسه جرم مناسب است؛ اندازهگیری دقیق آزمایشگاهی انجام نمیدهد.
سوالات متداول
در آموزش علوم ترازو برای اندازهگیری جرم اجسام استفاده میشود و نتیجه معمولا با گرم یا کیلوگرم نوشته میشود.
ترازوی دوکفهای، عقربهای، دیجیتال، آشپزخانه، فروشگاهی، آزمایشگاهی، وزنکشی و باسکول از نمونههای مهم هستند.
جسم در یک کفه و وزنههای معلوم در کفه دیگر قرار میگیرند. وقتی دو طرف همسطح شوند جرم جسم با مجموع وزنهها برابر است.
ترازوی عقربهای نتیجه را با حرکت عقربه روی صفحه مدرج نشان میدهد؛ ترازوی دیجیتال عدد را روی نمایشگر مینویسد.
