تا به حال فکر کردهاید آب و مواد غذایی چطور از ریشه به برگ گیاه میرسند؟ گیاه که دست و پا ندارد، اما زنده است و رشد میکند. پاسخ این سؤال به چیزی به نام آوند برمیگردد. آوند در واقع راه ارتباطی بخشهای مختلف گیاه است و بدون آن، هیچ گیاهی دوام نمیآورد.
پس دانستن اینکه آوند چیست، به ما کمک میکند رفتار گیاهان را بهتر بفهمیم. در این مطلب قرار است خیلی ساده و مرحله به مرحله با آوند آشنا شوید، جای آن را در گیاه بشناسید و بفهمید چه نقشی در زندگی گیاه دارد. در نتیجه اگر به درس آوند چیست علوم چهارم یا پایههای بالاتر رسیدهاید، نگران نباشید؛ اگر میخواهید درس علوم برایتان قابل فهمتر شود و مفاهیم را دقیق و بدون فراموش کردن یاد بگیرید، این مطلب مدارس سلام را تا آخر دنبال کنید.
آوند گیاه چیست؟
آوند گیاه به مسیرهایی گفته میشود که داخل گیاه قرار دارند و وظیفه جابهجایی مواد را انجام میدهند. آب و مواد معدنی از خاک جذب میشوند و باید به برگها برسند و غذایی که در برگ ساخته میشود باید به ریشه و ساقه منتقل شود. این کارها به کمک آوند انجام میگیرد.
همانطور که میدانید، گیاه مواد غذایی و معدنی خود را از خاک و ریشه میگیرد. حال این مواد چطور به برگها و قسمتهای مختلف گیاه میرسد؟ با کمک آوندها در گیاهان! در واقع اگر آوند وجود نداشته باشد، مواد در گیاه پخش نمیشوند و گیاه نمیتواند رشد کند. به زبان ساده، آوند باعث زنده ماندن گیاه میشود و ارتباط بین بخشهای مختلف آن را برقرار میکند.
نکته: در علوم گیاهشناسی، به آوند تراکئید هم میگویند.
پیشنهاد مطالعه: رنگین کمان چگونه تشکیل میشود؟
آوند در کجای گیاه قرار دارد؟
آوند در بخشهای مختلف گیاه دیده میشود و فقط به یک قسمت محدود نیست:
- در ریشه، آوندها نزدیک مرکز قرار دارند و مواد جذبشده از خاک را وارد مسیر انتقال میکنند.
- در ساقه، آوندها به صورت دستههایی منظم دیده میشوند که از پایین به بالا ادامه دارند.
- در برگها هم آوندها همان رگبرگها هستند که به زیبایی دیده میشوند و مواد را در سطح برگ پخش میکنند.
به طور کلی این قرارگیری منظم آوند در گیاه کمک میکند همه قسمتهای گیاه به آب و غذا دسترسی داشته باشند.
اولین نفری باشید که از اخبار و اطلاعیههای مرتبط با پایه تحصیلیتان باخبر میشود!
کار آوند چیست؟
همانطور که در مبحث کار آوند چیست علوم ششم به آن اشاره شده است، کار آوند رساندن مواد ضروری به بخشهای مختلف گیاه است. آب و مواد معدنی باید از ریشه به برگ برسند و مواد غذایی ساختهشده در برگها باید به ریشه، ساقه و سایر قسمتها منتقل شوند.
به عبارتی سادهتر، آوند این جابهجایی را انجام میدهد و باعث میشود گیاه بتواند رشد کند و زنده بماند. بدون آوند، هیچکدام از این مواد به مقصد نمیرسند و گیاه به تدریج ضعیف میشود. نکات مهمی که به طور خلاصه باید درباره کار آوند در گیاه بدانید، این ۳ نکته هستند:
- آوندها با بافت مخصوص مواد معدنی و آب را به قسمتهای مختلف گیاه میرسانند.
- آوندها محفظهای برای حفظ مواد و به عبارتی محل نگهداری غذای گیاه هستند.
- آوندها حتی به ساختار و استحکام گیاه هم کمک میکنند.
نکته: درست مانند مویرگ که در بدن ما اکسیژن و مواد مغذی را به سلولها میرساند، آوند هم کار انتقال مواد در گیاهان را انجام میدهد.
بافت آوندی چیست؟
بافت آوندی به مجموعهای از سلولها گفته میشود که کنار هم قرار گرفتهاند و وظیفه انتقال مواد را در گیاه انجام میدهند. این بافت از نوع رسانا به حساب میآید. در واقع این بافت آوندی، توجه بیشتر به ساختار عملکرد آوند در گیاه است. این بافت شامل آوندهای مختلف است و در ریشه، ساقه و برگ وجود دارد.
بافت آوندی باعث میشود مسیر حرکت آب و مواد غذایی مشخص و منظم باشد. این بافت شامل دو نوع چوبی و آبکشی است و وجود آن یکی از دلایل اصلی رشد مناسب گیاهان آونددار به شمار میآید.
انواع آوند
آوندها در گیاهان به دو نوع اصلی تقسیم میشوند: آوند چوبی (xylem) و آوند آبکش (phloem). هر یک از اینها وظیفه خاص خود را در گیاه دارند و برای سالم و زنده ماندن آن، ضروری هستند. آوند چوبی آب و مواد معدنی را از ریشه به قسمتهای مختلف گیاه میبرد، در حالی که آوند آبکش مواد غذایی حاصل از فتوسنتز را منتقل میکند. در ادامه به معرفی کاملتر انواع آوند خواهیم پرداخت.
آوند چوبی
آوند چوبی یا xylem بخش مهم و اساسی سیستم انتقال در گیاه است که مسئولیت انتقال آب و مواد معدنی از ریشه به برگها را بر عهده دارد. این بافت شامل سلولهای مختلفی است، از جمله تراکئیدها و واحدهای آوندی که به طور مؤثر آب را در گیاه حرکت میدهند. این سلولها طویل و توخالی هستند تا به این شکل به آسانی مواد را منتقل کنند.
تراکئیدها و واحدهای آوندی
- تراکئیدها: سلولهای باریک و بلندی هستند که در گیاهان غیرگلدار مانند سرخسها حضور دارند. این سلولها به شکل موازی با هم قرار گرفته و آب را به طور نسبی منتقل میکنند. این موارد سلولهای مرده صرفاً برای انتقال آب در گیاه هستند.
- واحدهای آوندی: این سلولها در گیاهان گلدار حضور دارند و به دلیل دیوارههای نازک و ساختار لولهای، انتقال آب را به طور سریعتری انجام میدهند. این واحدها همچنین مواد معدنی را منتقل میکنند و مواد از درون آن بالا میروند.
حلقه رشد درختان
حلقههای رشد درختان نشاندهنده تغییرات سالانه در رشد آنها هستند. این حلقهها از آوند چوبی تشکیل میشوند که در هر سال با توجه به شرایط محیطی جدید رشد میکنند. این حلقهها در تنه درخت نمایان هستند و میتوانند به تعیین سن درخت کمک کنند. این رشد به شرایط محیطی بستگی دارد و در محیطهای متعادل، سالانه است.
نکته: آیا تا به حال به این فکر کردهاید که متخصصین چطور عمر یک درخت را تخمین میزنند؟ علم شمردن این حلقههای متشکل از آوند چوبی اطلاعات زیادی از عمر درخت و دوره گذشته به ما میدهد!
آوند آبکش
آوند آبکش یا phloem وظیفه انتقال مواد غذایی حاصل از فتوسنتز را از برگها به سایر بخشهای گیاه دارد. این بافت به گیاه کمک میکند تا مواد مغذی به تمامی قسمتها برسند و رشد آنها تسهیل شود. برخلاف آوند چوبی، آوند آبکش از سلولهای زندهای تشکیل شده است.
پیشتر گفتیم که آوند چوبی، مواد و آب را از ریشه به قسمتهای مختلف گیاه میرساند. در مقابل آن، آوند آبکش قندها و مواد غذایی تولیدی را از محل تولید به سایر بخشها منتقل میکند.
شیره پرورده
شیره پرورده (sap) مایعی است که از طریق آوند آبکش انتقال مییابد و مواد مغذی تولید شده در برگها را به ریشهها و سایر قسمتهای گیاه میرساند. این شیره از ترکیب آب، مواد معدنی و قندهای حاصل از فتوسنتز تشکیل میشود و به گیاه در فرآیندهای مختلف مانند رشد و تقسیم سلولی کمک میکند.
نکته خیلی مهم: البته برای پاسخ دادن به سؤالات درس آوند چیست علوم هفتم یا پایههای پایینتر نیازی نیست تمامی این نکاتی که تا به اینجا گفتیم، حفظ کنید. بیشتر این نکات به صورت تکمیلی نوشته شدهاند تا بهتر با سازوکار گیاهان و آوندها آشنا شوید. طبق کتاب علوم پایه خود، بهتر است ساختار، کاربرد، تعریف و انواع آوند را بلد باشید.
گیاهان آونددار و بدون آوند
اگرچه گفتیم گیاهان برای زنده ماندن و رشد کردن به آوند برای انتقال مواد نیاز دارند، اما این در خصوص تمام گیاهان صدق نمیکند. در مجموع گیاهان به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: گیاهان آونددار و گیاهان بدون آوند. تفاوت اصلی این دو دسته در وجود یا عدم وجود سیستم انتقال مواد (آوندها) در آنهاست. در این قسمت هر دو را به طور خلاصه بررسی میکنیم تا کاملتر با مبحث آوند چیست، آشنا شوید.
گیاهان آونددار
همانطور که از نامشان مشخص است، گیاهان آونددار گیاهانی هستند که سیستم آوندی دارند. این گیاهان به کمک آوندها، مواد غذایی و آب را از ریشه به قسمتهای مختلف گیاه منتقل میکنند. گیاهان آونددار میتوانند به اندازههای مختلف رشد کنند و برای زنده ماندن به این سیستم نیاز دارند.
گیاهان آونددار به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: گیاهان دانهدار (مثل درختان و گلها) و گیاهان بدون دانه (مثل سرخسها).
آوندهای موجود در گیاهان آونددار شامل دو نوع آوند چوبی (xylem) و آوند آبکش (phloem) هستند که اولی مسئول انتقال آب و مواد معدنی از ریشه به برگها و دومی مسئول انتقال مواد غذایی ساختهشده در برگها به سایر قسمتهای گیاه است.
گیاهان بدون آوند
گیاهان بدون آوند، گیاهانی هستند که هیچ سیستم آوندی برای انتقال مواد ندارند. این گیاهان معمولاً گیاهانی کوچک و ساده مانند خزهها و جلبکها هستند. چون این گیاهان فاقد آوندها هستند، مواد غذایی و آب به صورت مستقیم از محیط اطراف به تمامی قسمتهای گیاه منتقل میشود.
به عبارتی رطوبت محیط اطراف است که آنها را تغذیه میکند. این گیاهان اغلب در اندازههای کوچک رشد میکنند و به همین دلیل به سیستم پیچیدهای مانند آوند نیاز ندارند.
پیشنهاد مطالعه: میعان چیست؟
نمونه سؤال آوند
سؤال اول: آوند چیست؟
پاسخ: آوند بخشی از ساختار گیاه است که مسئول انتقال مواد مختلف از جمله آب، مواد معدنی، و مواد غذایی است. آوندها شامل دو نوع اصلی هستند: آوند چوبی که آب و مواد معدنی را از ریشه به دیگر قسمتهای گیاه میبرد و آوند آبکش که مواد غذایی را از برگها به سایر قسمتهای گیاه منتقل میکند.
سؤال دوم: کار آوند چیست؟
پاسخ: آوند چوبی وظیفه انتقال آب و مواد معدنی از ریشه به دیگر بخشهای گیاه را بر عهده دارد. این آوند به گیاه کمک میکند تا رشد کند و در شرایط مختلف محیطی زنده بماند.
سؤال سوم: تفاوت آوند چوبی و آوند آبکش چیست؟
پاسخ: آوند چوبی آب و مواد معدنی را از ریشه به برگها میبرد، در حالی که آوند آبکش مواد غذایی را که در برگها تولید میشود، به سایر قسمتهای گیاه منتقل میکند. آوند چوبی برای انتقال آب است، اما آوند آبکش برای انتقال مواد غذایی است.
سؤال چهارم: گیاهان آونددار چه ویژگیهایی دارند؟
پاسخ: گیاهان آونددار دارای سیستم آوندی هستند که به آنها کمک میکند آب، مواد معدنی و مواد غذایی را در تمام قسمتهای گیاه منتقل کنند. این گیاهان میتوانند به اندازههای بزرگتر رشد کنند و شامل گیاهان دانهدار و بدون دانه میشوند.
سؤال پنجم: کار آوند آبکش چیست؟
پاسخ: آوند آبکش وظیفه انتقال مواد غذایی تولیدشده در برگها به سایر قسمتهای گیاه مانند ریشهها و ساقهها را بر عهده دارد. این مواد غذایی به گیاه کمک میکند تا رشد و نمو کند.
سؤال ششم: بافت آوندی چیست و چه نقشی در گیاه دارد؟
پاسخ: بافت آوندی بخشی از گیاه است که شامل آوند چوبی و آوند آبکش میشود و مسئول انتقال مواد مختلف مانند آب، مواد معدنی و مواد غذایی در گیاه است. این بافت برای رشد و بقای گیاه حیاتی است.
سؤال هفتم: گیاهان بدون آوند چه تفاوتهایی با گیاهان آونددار دارند؟
پاسخ: گیاهان بدون آوند مانند خزهها هیچ سیستم آوندی برای انتقال آب و مواد غذایی ندارند و بهجای آن مواد و رطوبت از محیط اطراف به شکل مستقیم به قسمتهای مختلف گیاه منتقل میشود.
سؤال هشتم: آوند چوبی و آوند آبکش در کجا قرار دارند؟
پاسخ: آوند چوبی و آوند آبکش در بافت آوندی گیاه قرار دارند و اغلب در ساقهها، ریشهها و برگها دیده میشوند.
جمعبندی
در این مطلب به طور کامل به بررسی پاسخ سؤال آوند چیست علوم مدارس پرداختیم. در واقع آوند همان سیستم انتقال آب و مواد غذایی از ریشه به قسمتهای مختلف گیاه مانند برگهاست. آوند انواعی دارد که شامل آوند چوبی و آبکش است و هر یک وظایفی در انتقال مواد دارند. وجود این آوندها برای رشد و نموی گیاهان ضروری است و برای آنکه آن را به خاطر بسپارید، میتوانید در ذهن خود آوند را به رگها و مویرگهای گیاه تشبیه کنید.
سؤالات متداول
- آوند را تعریف کنید علوم پنجم؟
آوند بخشی از گیاه است که وظیفه انتقال آب، مواد معدنی و مواد غذایی را انجام میدهد. این سیستم شامل دو نوع آوند چوبی و آوند آبکش است. - آوندها در برگ چه چیزی را به وجود می آورند؟
آوندها در برگها رگبرگها و شبکهای را تشکیل میدهند که به عنوان شبکهای برای انتقال آب و مواد غذایی عمل میکنند. - کار آوند چیست علوم ششم؟
آوند وظیفه انتقال آب، مواد معدنی و مواد غذایی در گیاه را بر عهده دارد. آوند چوبی آب و مواد معدنی را از ریشه به برگها میبرد و آوند آبکش مواد غذایی را از برگها به سایر قسمتهای گیاه منتقل میکند.
